ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੀ ਸਬ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਾਂਉਟਾ ਸਾਹਿਬ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਖ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ। 1685 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਲਿਖੇ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਦਿਆ ਸਿਖਾਈ। 1688 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਹਥਿਆਰ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਪਾਲਕੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਵਿਰਲੇ ਪਾਵਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੰਭਾਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ – ਲਖਨਊ
ਲਖਨਊ ਦੇ ਯਾਹੀਆਗੰਜ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਪੰਜ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਲੰਗਰ, ਭੰਡਾਰੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ 40 ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਨਾਲ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 2013 ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਅਟੁੱਟ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜ਼ਫਰਨਾਮਾ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰੁਦੁਆਰਾ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਪਿੰਡ ਕਾਂਗੜ (ਬਠਿੰਡਾ) ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਲਿਖਿਆ। ਇਹ ਥਾਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੱਟਨ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮੱਟਨ ਸਾਹਿਬ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤੀਜੀ ਉਦਾਸੀ (ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਯਾਤਰਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ
ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਦੁਖ ਨਿਵਾਰਨ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਦੁਖ ਨਿਵਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦੁੱਖਨਿਵਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਗਹਿਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ, ਕਰਾਚੀ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ, ਕਰਾਚੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਓਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸਰਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵੱਲ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਮੰਦਰ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਕਰਾਚੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਵਾੜਾ – ਕੰਧਕੋਟ
ਕੰਧਕੋਟ ਦੇ ਸੁਨਿਆਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਵਾੜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਦਰਬਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਸੁੰਦਰ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਗਤ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਰਾਹੀਂ ਬਰਾਬਰੀ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ – ਅਵੰਤੀਪੁਰਾ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ – ਅਵੰਤੀਪੁਰਾ ਅਵੰਤੀਪੁਰਾ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ,