ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਟਾਣਾ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦੇਗਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਟਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਟਾਣਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ 20 ਫੱਗਣ 1675 ਬਿਕਰਮੀ (1634 ਈ.) ਨੂੰ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਚਰਨ ਪਾਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਘੋੜਸਵਾਰ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਅਤੇ ਸੱਤ ਤੋਪਾਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਬੇਰੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।
ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। 1705 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉੱਚ ਦੇ ਪੀਰ ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਆਲਮਗੀਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਮੁਸਲਿਮ ਭਰਾ ਭਾਈ ਗਨੀ ਖਾਂ ਤੇ ਭਾਈ ਨਬੀ ਖਾਂ ਵੀ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੇਰੀ ਹੇਠਾਂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਲਈ ਦੇਗ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਵਰਤਾਈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਛੀਵਾੜਾ ਦੇ ਕਠਿਨ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭੋਜਨ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਸ੍ਰੀ ਦੇਗਸਰ ਸਾਹਿਬ ਪਿਆ। ਸੰਗਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੇਗ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘਟਨਾ 1854 ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਸਮੇਂ ਵਾਪਰੀ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰ ਨੂੰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ। ਸਥਾਨਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਮਿਸਟਰ ਸਮਿਥ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬੇਰੀ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੇਗ ਕਰਵਾਈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਹਿਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੋਂ ਲੰਘਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਹਾ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦੀ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੇਰੀ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਦੀਆਂ ਗਵਾਹ ਹਨ।
ਅੱਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦੇਗਸਰ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਨਹਿਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਗਤ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਹਰ ਸੰਗਰਾਂਦ ਅਤੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਇਕੱਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰ ਸੰਗਰਾਂਦ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੋਂ ਸੰਗਤ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਕਟਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਜੋ ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਿੰਡ ਕਟਾਣਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਕਾਰ ਜਾਂ ਟੈਕਸੀ ਰਾਹੀਂ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸੜਕ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਦੋਰਾਹਾ ਤੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ GPS ਜਾਂ ਮੈਪ ਐਪ ਵਿੱਚ “Gurudwara Katana Sahib” ਜਾਂ “Katana Village” ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ: ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜੰਕਸ਼ਨ (LDH) ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਥਾਨਕ ਬੱਸ ਜਾਂ ਟੈਕਸੀ ਰਾਹੀਂ ਲੁਧਿਆਣਾ-ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਕਟਾਣੀ ਕਲਾਂ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਟਾਣੀ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਲਗਭਗ 1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ: ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਯਮਿਤ ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕਟਾਣੀ ਕਲਾਂ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਟੈਕਸੀ, ਆਟੋ-ਰਿਕਸ਼ਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਥਾਨਕ ਸਵਾਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਹਵਾਈ ਰਾਹੀਂ: ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ (LUH) ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਟੈਕਸੀ ਜਾਂ ਕੈਬ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਕਟਾਣਾ ਪਿੰਡ ਤੱਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਜੂਦਾ ਆਵਾਜਾਈ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਟਾਣਾ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਹੈ।
