ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਪਮੌਰ ਸਾਹਿਬ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਵੀਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਮੌਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਰਿੰਡਾ–ਚੁੰਨੀ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਚੁੰਨੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਬਲਿਦਾਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਟਿਕੇ ਸਨ।

ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਪਮੌਰ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਜ਼ਾਨ ਸ਼ਾਹ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਫਕੀਰ ਨਾਲ ਆਤਮਕ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹਸਾਨਾ ਜੱਟ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਭਗਤ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦੇਣ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਗਏ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ਨੇ ਹਸਾਨਾ ਜੱਟ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ।

ਪਮੌਰ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇੱਕ ਅਜੇਹੇ ਫਕੀਰ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਆਤਮਕ ਮਾਰਗ ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਫਕੀਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਉਸ ‘ਤੇ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ।

ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ, ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਵਸ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਲਗਭਗ ਦਸ ਦਿਨ ਰਹੇ ਸਨ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚਾ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।