ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ਼ ਅਸਥਾਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਹਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1685 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਿਰਮੌਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੈਦਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾਹਨ ਆਉਣ ਦਾ ਨਿਯੋਤਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰਾਜ ਨੂੰ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਫਤਿਹ ਚੰਦ ਤੋਂ ਖਤਰਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਾ ਮੈਦਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਹਲੂਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਚੰਦ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਨੇ ਇਹ ਨਿਯੋਤਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਹਨ ਪਹੁੰਚੇ।

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਨਾਹਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਭਾਵੇਂ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1685 ਵਿੱਚ ਨਾਹਨ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਮੈਦਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਜੋ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਗਿਆ।

ਨਾਹਨ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਦਸਮੇਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ 1954 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਲਿਟਨ ਮੈਮੋਰਿਅਲ ਆਰਚ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਧਾਰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਛੱਤ ਵਾਲਾ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਹੈ। ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਖੂਬਸੂਰਤ ਛਤਰ ਵਾਲਾ ਅਸਥਾਨ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਗਤ ਲਈ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।