ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੜੀ ਸੰਗਤ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਥੇ ਭਾਈ ਕਲਿਆਣ ਮਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ 7 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 13 ਦਿਨ ਤੱਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸਥਾਨ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਭਾਈ ਕਲਿਆਣ ਮਲ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੰਗਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪੱਥਰ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ, ਉੱਥੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਦੀ ਧਾਰ ਨਿਕਲ ਪਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਚਮਤਕਾਰੀ ਥਾਂ ਅੱਜ ਵੀ “ਬਾਓਲੀ ਗੰਗਾ ਪਰਗਟ” ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।

ਇਸ ਦਿਵਿਆ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਈ ਕੀਮਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਜੁੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੰਨੇ ਪੁੱਤਰ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ (ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਣੇ) ਦੇ ਜੁੱਤੇ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦਾ ਚੋਲਾ ਅਤੇ 17 ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਇਬਾਦਤ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।