ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੇਰ ਸਾਹਿਬ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਬੇਈਂ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਉਹ ਇਕ ਬੇਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਬੈਠ ਕੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਅਹਲੂਵਾਲੀਆ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਗਮਰਮਰ ਅਤੇ ਮੋਜ਼ੇਕ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਭਵਨ 1938 ਵਿੱਚ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1942 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬੇਈਂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਾ ਕੋਈ ਹਿੰਦੂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਹਨ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕਾਜ਼ੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕਰਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕਾਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਸਜਿਦ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਮਾਜ਼ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਕਾਜ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਾਜ਼ੀ ਦਾ ਮਨ ਨਮਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬੱਛੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਹ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸੱਚੀ ਅਰਦਾਸ ਲਈ ਮਨ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ। ਅੱਜ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਵਿਆ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।