ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤੰਬੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਬੰਧ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਚੂੜ੍ਹਕਣਾ ਨਾਮਕ ਮੰਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਪਾਰ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਧਨ ਭੁੱਖੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।

ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤਲਵੰਡੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਡਾਂਟ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਹਿਚਕਿਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਵਣ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕ ਗਏ। ਇਸ ਦਰੱਖਤ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਧਰਤੀ ਤੱਕ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਤੰਬੂ ਵਰਗਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਤੰਬੂ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਲੱਭ ਕੇ ਘਰ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।

ਇਸ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਫਰਲਾਂਗ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੌਕੋਰ ਹਾਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਗੁੰਬਦਦਾਰ ਗਰਭਗ੍ਰਿਹ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਲ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਅੱਗੇ ਬਰਾਮਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਵਣ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਕੁਝ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੂੜ੍ਹਕਣਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਵੀਹ ਰੁਪਏ ਭੁੱਖੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਸਨ।

ਜਦੋਂ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋਏ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਆਏ। ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਨ ਸੱਚੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਜੀ ਨੇ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਪਟਵਾਰੀ ਜੀ, ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਡਾਂਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਝ ਲਵੋ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਧੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਥੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਆਤਮਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।