
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਹਿਮਾ ਜੀ, ਮਘੀਆਣਾ, ਝੰਗ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਹਿਮਾ ਜੀ, ਮਘੀਆਣਾ, ਝੰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰ ਨੱਕਾਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਹਿਮਾ ਜੀ, ਮਘੀਆਣਾ, ਝੰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰ ਨੱਕਾਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਲਾਹੌਰ–ਮੁਲਤਾਨ ਰੋਡ ‘ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਅੱਜ ਭਾਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਰਜਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਧੂ ਬੇਲਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੁਰ ਅਤੇ ਰੋਹੜੀ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸਿੰਧੁ ਦਰਿਆ ਦੇ ਇਕ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਸਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਨੌਕਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਂਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦਫਤੂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਸੂਰ, ਲਲਿਆਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਡੋਕੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਰਗੀ ਵੱਡੀ ਬਣਾਵਟ ਵਾਲਾ ਇਹ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਬੀਬੀ ਈਸ਼ਰ ਕੌਰ ਵੱਲੋਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜ ਇਹ ਸਥਾਨ ਬੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਵਾਲ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾ ਨਾਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸੀ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਹਲਕੇ ਜਿਹੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹੀ ਬਚੇ ਹਨ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ, ਨਰਾਲੀ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਟਾਪਾ ਹਰਬੰਸ ਜੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਰਾਂਡਾ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਅੱਜ ਭਾਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਆਤਮਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਜਘਾਟ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 1702–03 ਦੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਕੇ ਸੱਚ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਨਾਮਕਮੰਡੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸਰਦਾਰ ਹਰਿ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅਟੱਲ ਸੇਵਕ ਸਨ, ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਕਾ ਲਾਹੌਰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤਿੰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰੁਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਆਸਥਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਇਸ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਲਈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ sikhplaces@gmail.com 'ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।
ਸਿੱਖ ਪਲੇਸਸ ©2025. ਸਾਰੇ ਹੱਕ ਰਾਖਵੇਂ ਹਨ