ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ, ਲਾਹੌਰ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਦੁਨੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਠ ਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਸਮਝਾਈ। ਇਹ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਸੱਚ ਖੰਡ, ਚੂਹੜਖਾਨਾ ਨੇੜੇ ਫਾਰੂਕ਼ਾਬਾਦ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰਧਾਮ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਮਤਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਸਥਾਨ ਸੱਚਾਈ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਮੀਰਪੁਰ ਖਾਸ, ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਚਰਨ ਪਏ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਹੁਣ ਸਰਗਰਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਲਾਹੌਰ–ਮੁਲਤਾਨ ਰੋਡ ‘ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ, ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਅੱਜ ਭਾਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਰਜਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਧੂ ਬੇਲਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿੰਧ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕੁਰ ਅਤੇ ਰੋਹੜੀ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸਿੰਧੁ ਦਰਿਆ ਦੇ ਇਕ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਸਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਨੌਕਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਂਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਓਹੀ ਧਰਤੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 1469 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਹ ਨੌਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਗੁਰਪੁਰਬ ਵਰਗੇ ਪਾਵਨ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੁਨਿਆ ਭਰ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਸ੍ਰਧਾਲੂ ਇੱਥੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੱਚ, ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਆਤਮਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ, ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪਾਵਨ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਿਨ-ਪ੍ਰਤੀਦਿਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਸੇਵਾ ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਇਹ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।