ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਨਾਦੌਣ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਦੌਣ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਾਂਗੜਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ 1690 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਮੁਗਲ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਾਦੌਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਹੈ।

ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਚੰਦ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਮੁਗਲ ਸੈਨਾਪਤੀ ਅਲੀਫ ਖਾਨ ਦੇ ਖਤਰੇ ਹੇਠ ਸਨ। ਅਲੀਫ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਵੱਲੋਂ ਪਹਾੜੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਤੋਂ ਖਿਰਾਜ ਵਸੂਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਦੌਣ ਵਿੱਚ ਇਕ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਜੰਗ ਲੜੀ।

ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਲੀਫ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਫਤਿਹ ਦਾ ਤੀਰ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਤੀਰ ਲੱਗਾ ਉਹ ਥਾਂ ਫਤਿਹਪੁਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਨਾਦੌਣ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਗਭਗ 8 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਨਾਦੌਣ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾਇਆ। 9ਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਗਏ।

ਇਸ ਜੰਗ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਨਾਦੌਣ ਸਾਹਿਬ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸਵੀਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1929 ਵਿੱਚ ਰਾਇ ਬਹਾਦੁਰ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1935 ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।