ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਮਖਦੂਮ ਪੁਰ (ਪੰਜਾਬੀ: گردوارہ مخدوم پور پہوڑاں) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਖਾਨੇਵਾਲ ਵਿੱਚ ਤੁਲੰਬਾ ਅਤੇ ਕਬੀਰਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਮਖਦੂਮ ਪੁਰ ਪਹੋਰਾਂ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਪਾਕਪਟਨ ਤੋਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੁਲੰਬਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਸੱਜਣ ਠੱਗ ਨੇ ਇੱਕ ਸਰਾਇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਲ ਬਿਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਉਹ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਕਾਂਸਾ ਬਾਹਰੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਰਗੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਕਾਲਖ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਸੌ ਵਾਰ ਵੀ ਧੋ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਸੱਜਣ ਦਾ ਮਨ ਬਦਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਬਣ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਰਾਇ ਨੂੰ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਗੁਰੂਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸਨ, ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੰਸ਼ਜ ਨੇ ਸੰਮਤ 1970 ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਈ। 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ (ਭਿਆਣਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ) ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪਾਣੀਪਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਹੱਦ ਲਗਭਗ ਦੋ ਘੁਮਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਸਥਾਨ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਵਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸਮਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਇਸ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਖੋਦਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਸਲੀ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਮਰੇ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।

ਇਸ ਪ੍ਰੰਗਣ ਵਿੱਚ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਦਰੱਖਤ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ, ਗੁਲਾਬ, ਚੰਬੇਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੂਟੇ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਖਿੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਸਥਾਨ ਨੂੰ ਹੈਡਮਾਸਟਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁੰਬਦ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਬਣਾਵਟ ਅੱਜ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ ਜਿਹੀ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਫਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਟਾਈਲਾਂ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੀ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੋਰ ਦੀਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।