ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰ ਕੌਰ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰ ਕੌਰ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਉਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦੀਵਾਨ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੋਹਾਲੀ ਦੇ ਸੈਕਟਰ 70 ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਨਿਕਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ।

ਜਦੋਂ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ:

“ਇਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੇ ਸੀਸ ਪਰ ਵਾਰ ਦਿੱਤੇ ਸੁਤ ਚਾਰ,
ਚਾਰ ਮੁਏ ਤੋ ਕਿਆ ਭਇਆ ਜੀਵਤ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ।”

ਅਰਥ:

ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ) ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਜੇ ਚਾਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਵੀ ਗਏ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਚਾਰਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰੂਹ ਅੱਜ ਵੀ ਬੇਅੰਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੀਊਂਦੀ ਹੈ।