ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਆ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਆ ਸਾਹਿਬ (ਉਰਦੂ: گردوارہ چوآ صاحب), ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ “ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ-ਸਰੋਤ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ”, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਝੇਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਤਲਾਕੀ ਗੇਟ ਦੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਧਰਤੀ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਢਾਂਚਾ ਚਰਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਬਣਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਰੋਵਰ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਲਈ ਥਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1834 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਬਣਵਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਆਪਣੀ ਚੌਥੀ ਉਦਾਸੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਗਰਮੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਟਿੱਲਾ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 40 ਦਿਨ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਪਿਆਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਹਟਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਨੇ ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੇਂ ਇਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਨਾਂਤਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਉਹ ਅਸਫਲ ਰਹੇ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਆ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ:
ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਆ ਸਾਹਿਬ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦੀਨਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 8 ਕਿਮੀ ਅਤੇ ਝੇਲਮ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 18 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ GPS ਵਿੱਚ “Gurdwara Chowa Sahib, Rohtas Fort” ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੇ ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ: ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਝੇਲਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਝੇਲਮ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਟੈਕਸੀ ਕਿਰਾਏ ‘ਤੇ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਉੱਥੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਆ ਸਾਹਿਬ ਪੈਦਲ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ: ਅੰਤਰ-ਸ਼ਹਿਰੀ ਬੱਸਾਂ ਝੇਲਮ ਜਾਂ ਦੀਨਾ ਤੱਕ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਟੈਕਸੀ ਜਾਂ ਰਿਕਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
ਹਵਾਈ ਰਾਹੀਂ: ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 100 ਕਿਮੀ ਦੂਰ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਟੈਕਸੀ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਰਾਹੀਂ ਝੇਲਮ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਰੋਹਤਾਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਯਾਤਰਾ ‘ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੌਜੂਦਾ ਆਵਾਜਾਈ ਸਮਾਂ-ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਜ਼ਿਕਰ ਵਾਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵੀਜ਼ਾ ਲੈਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਵਾਧੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ।
ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਵਾਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ - 1.2 km
- ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਭਾਈ ਕਰਮ ਸਿੰਘ - 27.4 km
